Ὁ μέγας ὁμολογητὴς Μάξιμος κατέστη διάσημος διά τε τὴν κοινωνικὴν αὑτοῦ θέσιν, σύμβουλος ὢν τοῦ βασιλέως, ἀλλ᾽ ἰδίως διὰ τοὺς κατὰ τῶν Μονοθελητῶν ἀγῶνας αὑτοῦ. Ἤκμαζεν ἐπὶ Κώνσταντος (641-668) πατρὸς Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου (668-685), ἐπὶ συνέσει πολιτικῇ διακριθεὶς καὶ διὰ τοῦ ἀξιώματος τοῦ Πρωτασηκρήτου τιμηθείς, ἀνεδείχθη διὰ τῆς παιδείας αὑτοῦ ὁ κυριώτερος τοῦ βασιλέως σύμβουλος. Κατὰ τὴν ἐμφάνισιν ὅμως τῆς αἱρέσεως τῶν Μονοθελητῶν, τὰ κατ᾽ αὐτὸν μεταβάλλονται ἐξ ὁλοκλήρου· πιστὸς ὀπαδὸς τῆς ἀνοθεύτου καὶ καθαρᾶς χριστιανικῆς διδασκαλίας, μὴ ἀνεχθεὶς νὰ συζῇ ἐν περιβάλλοντι αἱρετικῷ εἰς ὃ συμμετέσχεν ὁ Κώνστας μετὰ τῆς συγκλήτου, διὰ διαταγμάτων ὑποστηρίζων τὴν αἵρεσιν, κατέθεσε τὰς ἀρχὰς καὶ ἀξιώματα καὶ ἐκλείσθη εἰς μονήν τινα τῆς Θεοτόκου ἐν Χρυσουπόλει, ἀποκαρεὶς μοναχὸς καὶ ἀναλαβὼν τὸν κατὰ τῶν Μονοθελητῶν ἀγῶνα, μεταβὰς μετὰ δύο αὐτοῦ μαθητῶν Ἀναστασίων καλουμένων μέχρι τῆς Ρώμης καὶ πείσας τὸν πάπαν Μαρτῖνον (649-653) νὰ ἀναθεματίσῃ ἐν συγκροτηθείσῃ συνόδῳ τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς μωρᾶς αἱρέσεως. Ἐπανακάμψας μετὰ τῶν μαθητῶν αὑτοῦ εἰς Κων/πολιν, κατηγγέλθη ὑπὸ τῆς συγκλήτου ὡς πολέμιος τῶν βασιλικῶν ἐνταλμάτων καὶ ὑποκινητὴς ἀποστασίας, δι᾽ ἐπιστολῶν στηρίζων τοὺς ὀρθοδόξους καὶ προτρεπόμενος ἀντίστασιν. Ἐξορίζεται ὅθεν ὑπὸ τοῦ βασιλέως εἰς Θράκην καὶ ἐπιμένων ἐν τῇ ὀρθοδοξίᾳ ἀφαιρεῖται τὴν γλῶσσαν καὶ τὴν χείραν καὶ ἀποστέλλεται δέσμιος εἰς τὴν Λαζικήν· ἐκεῖ ἐπέζησεν ἐπὶ τρία ἔτη, ἔνθα ἀπέθανε καὶ ἐτάφη ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου Ἀρσενίου. Ἐκ τῶν δύο μαθητῶν αὐτοῦ ὁ μὲν πρεσβύτερος Ἀναστάσιος ὑπέστη τὴν αὐτὴν τύχην τοῦ διδασκάλου αὑτοῦ ἀποτμηθεὶς τὴν γλῶσσαν καὶ τὴν χείραν, ὁ δὲ νεώτερος Ἀναστάσιος ἀπέθανεν ἐξόριστος εἴς τι τῶν Θρακικῶν φρουρίων.
Ἄχειρ ἄγλωττος χεῖρα καὶ γλῶτταν φύεις
καὶ χερσὶν Θεοῦ, Μάξιμε, ψυχὴν δίδως.
Εἰκάδι πρωτῃ πότμος Μαξίμου ὄσσ᾽ ἐκάλυψεν.
[Ὁ βίος αὐτοῦ παρὰ Migne, τ. 90 στ. 68-109. Περὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Μαξίμου εἰκάζω ὅτι γίνεται σύγχυσις. Ε'ις τὸν βίον τοῦ ἀνωτέρω ὁμων´μου καὶ ὁμολογητοῦ (ἴδ. Σεπτεμβρίου 20) ἀναφέρονται δύο ὡσαύτως ἀναστάσιοι, οἱ δὲ τῶν δύο Μαξίμων βίοι ἐν πολλοῖς συμπίπτουσιν· τί συμβαίνει;]
Πηγή: Σωφρονίου πρ. Λεοντοπόλεως (Εὐστρατιάδου), Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθῆναι 1961.
Ἐπιμέλεια: Ἐμμανουὴλ Δρυλεράκης γιὰ τὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Αὐστρίας